Jesse Bos

De vier fasen van het leven

De vier fasen van het leven

Geen machines, geen computers, iPads, mobieltjes of andere hedendaagse technologische hulpmiddelen: soms verlangen we er wel eens naar. Zouden we dat nog kunnen, of zijn we te afhankelijk van de technologie geworden?

Het bestaat nog steeds in Europa. Onlangs zag ik een prijswinnende  Italiaanse film, in 2010 opgenomen in het diepe zuiden van Italië.

Door samenwerking rooien ze een hele hoge boom zonder enige machinale hulpmiddelen, vervoeren het naar het dorp, om daar de boom weer rechtop te zetten, en hem te gebruiken in een jaarlijks cultureel ritueel. Daarna wordt het hout van de boom verwerkt tot houtskool, dat uiteindelijk de mensen in het dorp tot brandstof dient.

Ze hebben honden getrained om hun kuddes geiten te bewaken. Het pasgeboren geitje moet mee met de kudde, anders overleeft ie het niet. Met een touwtje door de bek voorkomen ze dat de jongste geitjes eten van het gras waar ze nog niet aan toe zijn. De oude herder zorgt voor zijn geiten tot hij niet meer kan. Mens en dier gaan dood als hun tijd gekomen is.

De kerk is er voor de mensen om leven en dood te verbinden en een plek te geven.

De film is van een fascinerende én huiveringwekkende schoonheid.

Le Quattro Volte’ (ofwel zoiets als: ‘de vier fasen’) heet de film, de titel is ontleend aan een uitspraak van een oude Romeinse wijsgeer, Pythagoras, die in de 6e eeuw in datzelfde gebied woonde. Hij stelde dat we 4 levens in ons bergen, en dat we onszelf dus 4 keer moeten leren kennen: als grondstof, plant, dier en mens. De film laat die levens zien op een wijze waarin aan het dier, de plant, en de grondstoffen evenveel waarde wordt toegekend als aan de mens, schrijft de Britse krant de Guardian.

Ik zag de film als een stelling over de relatie tussen mens en natuur, in een situatie waarin mensen nog grotendeels afhankelijk van de natuur waren.

Ik werd getroffen door de rol van technologie en cultuur in die relatie. Deze mensen maken in hun dagelijks leven gebruik van wat de natuur ze biedt, en gebruiken daarbij allerlei technologische vaardigheden. In de film vormen culturele gebruiken en rituelen een brug tussen mens en natuur, om het evenwicht te herstellen.

Dit thema, het evenwicht tussen mens en natuur interesseert me. En de rol van technologie zowel als cultuur in die relatie. De mens is er in geslaagd steeds meer de natuur te beheersen en te veroveren, en in toenemende mate zien we onszelf niet meer als onderdeel, maar als overheerser van de natuur.  Veel natuur delft het onderspit.

De mens is een uit het lood geslagen dier, heeft een filosoof ooit gezegd. Op dit moment is de afstand tussen mens en natuur in onze westerse cultuur zo groot geworden dat het welhaast onmogelijk lijkt die afstand te overbruggen. We zijn bijna volledig afhankelijk geworden van onze alom tegenwoordige technologie, en pogen de natuur daar ondergeschikt aan te maken.

De natuur is gratis, de winst is voor mensen.

Toch moeten we ons realiseren dat de wetten van de natuur uiteindelijk het laatste woord hebben. Alles verandert. De kosmos dijt uit. De zon en de aarde hebben niet het eeuwige leven.  De aardplaten waarop wij leven  bewegen in een tempo zoals je nagels groeien. We gebruiken de grondstoffen, de planten en de dieren voor ons welbevinden. Het klimaat verandert, is niet beheersbaar.

Er blijft slechts een van de vier levens over. Kunnen onze culturele mogelijkheden, onze kennis, kunde en kunst mens en natuur weer op respectvolle wijze met elkaar in contact brengen?

Als we dat niet doen, vrees ik dat we onze menselijkheid kwijt raken. Wat dan overblijft is de mens als technologisch wezen, een robot, die slechts bestaat in de verzonnen werkelijkheid van mensen.

By Jesse Bos januari 2018.  

Categorieën:Jesse Bos

Getagd als: